GLOBALIZIMI

 Fitues dhe humbës

Megjithëse shumë evropianë duket se nuk e kuptojnë, globalizimi ka qenë i mirë për ta – dhe mbrojtja që kërkojnë disa mund të sjellë më shumë dëme se të mira. A do të jenë ndonjëherë të sinqertë politikanët e sotëm për t’ua thënë këtë gjë?

 

Modeli evropian ka më shumë gjëra të mira brenda tij se sa versioni amerikan, falë rrjeteve të sigurisë shoqërore të llojeve të ndryshme. Disa, si për shembull “fleksiguria” e kushtueshme në Danimarkë duken si të prerë për një botë të globalizuar, falë fokusimit të tyre tek mbështetja dhe ritrainimi i punonjësve, dhe jo mbrojtja e vendeve të punës

 

“Le të jemi të hapur: shumica e popujve tanë nuk kanë qenë kurrë më mirë”, ka thënë dikur një kryeministër britanik, Harold Macmillan. Fraza hyri në leksikun politik, dhe “Supermac” rifitoi zgjedhjet në 1959. Leksioni duket më se i qartë: për një politikan, dhënia e lajmeve të mirë është lëvizje fituese.

 

Sikur të ishte kaq e thjeshtë. Pas më se gjysmë shekulli, një numër në rritje kërkimesh ka sjellë konkluzionin që, përkundër asaj çfarë besohet gjerësisht, globalizimi ua ka përmirësuar jetën pjesës më të madhe të qytetarëve evropianë. Veç kësaj, Evropa është më përfituesja nga të gjithë. Megjithatë, duket se liderët politikë druhen që të japin lajmin e mirë. Me pak përjashtime, retorika politike kur bëhet fjalë për globalizimin varion nga një vendosmëri e zymtë (kjo sfidë mund të menaxhohet), tek zymtësi e plotë (duhet të zbusim këtë rrezik). Mbrojtja e globvalizimit i është lënë një industrie të vogël think-tank-esh, akademikësh dhe lobesh biznesi (megjithëse disa prej studimeve më të vlerësuar janë të financuar nga qeveri pro tergut, nga Finlanda në Holandë, apo nga Bashkimi Evropian).

 

Çfarë po ndodh? Politikë! Evropianët e sotëm tremben se ndoshta globalizimi nuk do të jetë i mirë për shumicën e njerëzve. Apo, për të qenë më të saktë, edhe kur vërejnë dobitë e shpërndara (xhinse të lira dhe pajisje teknologjike), ata shqetësohen për humbësit e mundshëm, duke filluar që nga punëtorët, të cilët humbasin vendet e tyre të punës për shkak të largimit të kompanive në vende të tjerë. Më keq akoma, me globalizimin që pengon modelet e biznesit edhe në më shumë detaje, shumë qytetarë ndiejnë se nuk mund të jenë të sigurtë nëse do ta kenë ata radhën.

 

NJë libër i ri nga një çift akademikësh nga Universiteti John Hopkinbs në Amerikë gjen një sërë faktesh për të bërë të buzëqeshin evropianët. Konsumatorët evropianë (domethënë, të gjithë evropianët kur bëjnë Pazar) janë fitues të mëdhenj nga globalizimi, i cili ka ofruar importe të lirë, ka mbajtur në nivele të ulët inflacionin dhe po kështu ka mbajtur në nivele të ulët normat e interesit. Pavarësisht gjithë nervozizmit prej Kinës dhe Indisë, pjesa që BE zë në eksportet botërore u rrit pak mes viteve 2000 dhe 2006. Gjkithashtu, një pullë “made in China” nuk është domosdoshmërisht prurës i të ardhurave të mëdha për kompanitë kineze. Në një fjalim të kohëve të fundit në të cilin mbronte globalizimin, komisioneri i tregtisë i BE, Peter Mandelson, përmendi një studim të Universitetit të Kalifornisë, i cili fliste se kush përfiton nëse një iPod shitet në Amerikë për 299 dollarë. Vetëm 4 dollarë mbeten në Kinë, për kompanitë që montojnë pajisjet, shpjegoi Mandelson. 160 dollarë shkojnë tek kompanitë amerikane që projektojnë, transportojnë dhe shesin me pakicë iPod-in. NJë model i ngjashëm është i vlefshëm për shumë produkte evropianë.

 

Evropianët shqetësohen shumë për konkurencën e pagave. Studiuesit vërejnë se globalizimi nuk është vetëm ëpr pagat, por më gjerësisht, për gjetjen e efiçencave kudo, përgjatë zinxhirit të furnizimit. Në fund të fundit, shumica e të punësuarve jo anëtarë të BE në kompanitë evropiane jetojnë në Amerikë dhe jo në Kinë (firmat e BE dhe ato zvicerane kanë punësuar afro 3.5 milionë punëtorë në Amerikë). Po, janë humbur vende pune për shkak të largimit të kompanive, por kjo nuk është e njëllojtë. Në Francë, vetë, 3.4 % të humbjes së vendeve të punës mund të jetë shkaktuar nga kjo dukuri, ndonëse kohët e fundit ka patur një valë mbylljesh të fabrikave. Portugalia ka vuajtur më shumë: një e katërta e vendeve të punës që janë humbur mes viteve 2003-2006 ka ardhur për shkak të largimit të kompanive jashtë vendit, kryesisht drejt anëtarëve të rinj të BE-së.

 

Po t’i përmbahesh të dhënave, atëherë ankthi prej globalizimit në Evropë i ngjan më shumë atij bishtit që ndjek qenin. Prodhuesit italianë kanë kërkuar tatime anti-dumping prej dhjetëra miliona euro ndaj kompresorëve kinezë të ajrit, për të ruajtur vetëm 500 vende pune. Megjithatë, në nëj botë politike, të dhënat të cpojnë vetëm deri diku. NJë politikan që shihet si i pashpirt kundrejt 500 punëtorëve rrezikon ndëshkimin prej miliona votuesve që e shohin në TV. Ekonomitë evropiane mund të kenë krijuar 18 milionë vende pune më shumë. Por punët janë të ndryshme: ashtu si Amerika, Evropa ka ulur numrin e punëve në prodhim dhe bujqësi, dhe ka rritur atë të atyre në shërbime. Shumë evropianë i konsiderojnë këto të pasigurta dhe me pagesë të ulët. Presidenti Nikolas Sarkozi i Francës nuk është i vetmi që nxit kësi lloj dyshimesh, tek viziton fabrika ku betohet që Franca do të mbetet një fuqi industriale – me ndihmën e shtetit nëse do të jetë nevoja – si dhe duke tallur ata që thonë se shërbiemt janë e ardhmja.

 

NJë populizëm i tillë qëllimisht injoron pikat e forta të evropianëve. Franca ka një zotësi të veçantë për të eksportuar shërbime (nëse ju pëlqejnë simbolet, një kompani franceze, Sodexo ushqen si marinsat amerikanë, ashtu edhe garnizonin britanik në ishujt Falkland). Veç kësaj, pagat dhe kushtet në shërbime variojnë; dhe jo të gjithë punët në fabrika ishin kaq të mira. Megjithatë, Sarkozi dhe lloji i tij mund të jenë duke shprehur diçka tjetër: një ndjesi që, zhvendosja drejt shërbimeve të tregtueshme globalisht mund të sjellë edhe një humbje të kontrollit. Shumë evropianë janë rritur në sisteme korporatistë, të dominuar nga sindikatat, grupet e të punësuarve dhe politikanët. Globalizimi është i keq për një model të tillë.

 

Globalizimi është një prej arsyeve përse kërkesat për paga kanë qenë kaq të kufizuara në vitet e fundit në Evropë. Eshtë më e lehtë për shefat të thonë jo kur punonjësit kanë frikë se mos vendet e tyre të punës transferohen në Shenzhen. Kjo ka qenë gjë e mirë për konkurencën në BE. Por nuk është gjë e bukur të dëgjosh shefin që e bën këtë kërcënim. Natyrisht, modeli evropian ka më shumë gjëra të mira brenda tij se sa versioni amerikan, falë rrjeteve të sigurisë shoqërore të llojeve të ndryshme. Disa, si për shembull “fleksiguria” e kushtueshme në Danimarkë duken si të prerë për një botë të globalizuar, falë fokusimit të tyre tek mbështetja dhe ritrainimi i punonjësve, dhe jo mbrojtja e vendeve të punës.

 

Politikanët nuk duhet të lodrojnë mbi rreziqe (për të qenë të sinqertë, në fjalimin e tij në 1957 macmillan rrëfeu se shqetësohej që “mos është shumë e bukur për të zgjatur”?) Por ata nuk duhet të fshehin lajmet e mirë nga votuesit, vetëm sepse kjo shkon kundër instiktit populloor. Megjithëse shumë evropianë duket se nuk e kuptojnë, globalizimi ka qenë i mirë për ta – dhe mbrojtja që kërkojnë disa mund të sjellë më shumë dëme se të mira. A do të jenë ndonjëherë të sinqertë politikanët e sotëm për t’ua thënë këtë gjë?

Publikuar në Pa kategori |më 3 Mars 2008 |0 Komente »

Kosovars and other Albanians - Why Great Albania is a Myth

 Dr.Sam Vaknin
01 Mar 2008
To the politicians of the Balkans - almost without exception corrupt and despised by their own constituencies - the myth of Great Albania comes handy. It keeps the phobic Macedonians, the disdainful Serbs and the poor and crime ridden Albanians united and submissive: each group for different, idiosyncratic reasons.

To reiterate, the Myth of Great (or Greater) Albania is the belief that people of Albanian extract, wherever they may be, regard their domicile as part of a Great Albania and undertake all efforts necessary to secure such an outcome. Thus, to mention one example, Kosovo would, in all likelihood, become a part of this Great Albania, so the myth goes, because prior to 1912, when the Serbs occupied it, Kosovo has administratively been a component of an Ottoman mandated Albania.

Sali Berisha - a former President of Albania - talks ominously about an “Albanian Federation”. The younger, allegedly more urbane Pandeli Majko, erstwhile Prime Minister of Albania, raises the idea of a uniform curriculum for all Albanian pupils and students, wherever they may reside. Albanians in Macedonia make it a point to fly Albanian flags conspicuously and on every occasion. They rapturously celebrated Kosovo’s unilateral declaration of independence on February 17, 2008.

Thus, a Great Albania could well have been a plausible scenario except for two facts. First: there are major, historic, and irreconcilable differences between various Albanian groups and second: a Great Albania is without historical precedent and runs contra to the self-interest of the Albanian political, business, and intellectual elites in Kosovo, Macedonia, and Albania.

Albanians are comprised of a few groups of different creeds. There are Catholic Albanians, like Mother Theresa, and Muslim Albanians, like Hashim Thaci. There are even Orthodox Christian Albanians. Then there are Tosks - southern Albanians who speak a (nasal) dialect of Albanian - and there are Gegs - northern Albanians (and Kosovars) who speak another dialect which has little in common with Tosk (at least to my ears). Tosks, Kosovars, and Gegs dislike each other. In a region where tribal and village loyalties predominate these are pertinent and important facts.

The Kosovars are considered by their Albanian brethren (especially by the Tosks, but also by Albanian Gegs) to be cold, unpleasant, and prone to profiteering and dishonesty. Albanians - Tosks and Gegs alike - are considered by the Kosovars to be primitive, ill mannered, and crime-ridden.

When the crisis brought on by Operation Allied Force started, the local population in Albania proper charged the Kosovar refugees amidst them exorbitant (not to say extortionate) prices for such necessities as a roof over their head, food and cigarettes. When the UN mandate (read: the KLA mandate) was established, Albanian gangs rushed to export their brand of crime and banditry to Kosovo and to prey on its indigenous population.

No Macedonian - however radical - will dare say about the Albanians from Albania what my Kosovar contacts routinely communicate to me and to other members of the foreign media.

Kosovars had an excruciating experience in Albania during the crisis in 1999. This lesson (being learned by Kosovars since Albania opened up to them in 1990) will not be easily forgotten or forgiven. Albanians reciprocate by portraying the Kosovars as cynical, obsessed with moneymaking, and calculating.

This is not to say that Albanians on both sides of the border do not share the same national dreams and aspirations. Kosovar intellectuals were watching Albanian TV and reading Albanian papers even throughout the Stalinist period of Enver Hoxha, the long time Albanian dictator. Albanian nationalists never ceased regarding Kosovo as an integral part of an Albanian motherland.

But as the decades passed by, as the dialects metamorphosed, as the divide grew wider, as the political systems diverged and as the political and cultural agendas were rendered more distinct, Kosovars became more and more Kosovars and less and less mainland Albanians.

This historical, 80 year old rift was exacerbated by the abyss between the regimes of Enver Hoxha and Tito. The former was impoverished, paranoiac, xenophobic, hermetically isolated, and violent; the latter: relatively enlightened, economically sprightly, open to the world and dynamic.

As a result, Kosovar houses are three times as big as Albanian ones and Kosovars used to be (up to the Kosovo conflict) three times richer (in terms of GDP per capita). Kosovars crossing into Albania during the Hoxha regime were often jailed and tortured by its fearsome secret police.

As opposed to their wartime government, Albanians, in general, were much more reserved and suspicious towards the Germans (who occupied Albania from 1943, after the Italian change of heart). In Albania proper, three anti-fascist resistance movements - the Albanian Communist Party, Balli Kombetar (the National Front) and Legaliteti (Legality, a pro-Zug faction) - fought against the occupiers since 1941. The Communists seized control of the country at the end of 1944.

Only the Kosovars welcomed the Germans as liberators from Serb serfdom (as did Albanians in Macedonia to a lesser extent). A Kosovar, Xhaferr Deva, served as Minister of the Interior in the hated World War II government in Albania, which collaborated wholeheartedly with the Nazis. Deva was responsible for the most unspeakable atrocities against the Albanian population in Albania proper. This did not endear the Kosovars to the Albanians.

Thus, the forced re-union in 1999 was a culture shock to both Kosovars and Albanians. The Kosovars were stunned by the living conditions, misery and lawlessness of Albania proper. The Albanians were envious and resentful of their guests and regarded them as legitimate objects for self-enrichment. There were, needless to say, selfless exceptions to the egotistic rule, but they were few, far between, and the exception to the rule.

Finally, historically, there was never a “Great Albania” to hark back to. Albania was created in 1912 (its borders finally settled in 1913) in response to Austro-Hungarian demands. Kosovo was never encouraged to secede from the Kingdom of the Serbs, Croats, and Slovenes (later known as Yugoslavia). The Albanian King Zog suppressed the activities of Kosovar irredentist movements in his country in between the two world wars. Albania, mired as it was in the twin crises of economy and identity, had little mind or heart for Kosovo.

Moreover, business, intellectual, political, and criminal elites in all three territories - Kosovo, Western Macedonia, and Albania - have a lot to lose from an Albanian Anschluss (unification): their elevated positions, access to funds and independent streams of income (for instance, from the customs and tax administrations), and their chances of upward social mobility. The self-interest of these powerful groups is the best guarantee that a Great Albania will never emerge except in fervent, jingoistic propaganda and nationalistic-romantic poetry.
Publikuar në Pa kategori |më 3 Mars 2008 |0 Komente »